Διαβάζοντας το άρθρο του Γιάννη Καρακάση MW για την κρίσιμη στιγμή στην οποία βρίσκεται ο αμπελώνας της Σαντορίνης, μου δημιουργήθηκε ένας ευρύτερος προβληματισμός γύρω από το πώς αντιλαμβανόμαστε σήμερα την εξέλιξη ενός ιστορικού αμπελώνα και μέχρι ποιο σημείο η ανάγκη για προσαρμογή μπορεί να μεταβάλει την ίδια του την ταυτότητα.
Ως οινολόγος, και ως εξειδικευμένη στον οινοτουρισμο και Μαρκετιγκ ,θεωρώ αυτονόητο ότι η αμπελουργία δεν μπορεί να παραμένει στατική. Η κλιματική αλλαγή, η έλλειψη νερού, το αυξανόμενο κόστος καλλιέργειας και η δυσκολία εξεύρεσης εργατικού δυναμικού δημιουργούν νέες συνθήκες και απαιτούν νέες λύσεις. Παρ’ όλα αυτά, διαβάζοντας το άρθρο αναρωτήθηκα αν κάθε λύση που κάνει έναν αμπελώνα περισσότερο παραγωγικό ή ευκολότερο στη διαχείριση είναι απαραίτητα και σωστή για έναν τόπο όπως η Σαντορίνη.
Η κουλούρα (σχήμα παραδοσιακό κλαδέματος )δεν είναι απλώς ένα σύστημα διαμόρφωσης της αμπέλου. Είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας προσαρμογής του φυτού και του ανθρώπου στις ιδιαίτερες συνθήκες του νησιού. Αν λοιπόν αλλάξει το σύστημα καλλιέργειας, αλλάζει μόνο ο τρόπος με τον οποίο μεγαλώνει το αμπέλι ή σταδιακά αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται ο ίδιος ο τόπος μέσα στο κρασί;
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο ερώτημα που μου δημιούργησε το άρθρο.
Ένα γραμμικό αμπέλι μπορεί να δώσει εξαιρετικό Ασύρτικο. Μπορεί να προσφέρει υγιή σταφύλια, μεγαλύτερη ευκολία στις καλλιεργητικές εργασίες και ένα ποιοτικό κρασί. Είναι όμως το ζητούμενο απλώς να παράγουμε καλό Ασύρτικο ή να διατηρήσουμε εκείνα τα χαρακτηριστικά που κάνουν ένα κρασί αναγνωρίσιμο ως Σαντορίνη;
Η σκέψη αυτή με οδηγεί στη διάκριση ανάμεσα στην ποιότητα και την ταυτότητα. Ένα κρασί μπορεί να είναι άρτιο από οινολογική άποψη, αλλά να έχει χάσει μέρος της σχέσης του με τον τόπο που το δημιούργησε. Και ίσως αυτός να είναι ένας κίνδυνος που δεν γίνεται άμεσα αντιληπτός, γιατί η απώλεια της τυπικότητας δεν συμβαίνει από τη μία χρονιά στην άλλη. Μπορεί να συμβεί σταδιακά, μέσα από μικρές αλλαγές που κάθε φορά φαίνονται λογικές και αναγκαίες.
Από την άλλη βέβαια πλευρά, μου δημιουργείται και ένας δεύτερος προβληματισμός. Είναι δίκαιο να ζητάμε από τους αμπελουργούς να συνεχίσουν να διατηρούν έναν δύσκολο, χαμηλής απόδοσης και υψηλού κόστους αμπελώνα στο όνομα της παράδοσης, όταν η ίδια η αγορά και το θεσμικό πλαίσιο δεν εξασφαλίζουν ότι αυτή η προσπάθεια θα είναι οικονομικά βιώσιμη;
Η προστασία της κουλούρας και των παλαιών αμπελώνων δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στη συναισθηματική αξία της παράδοσης. Αν θεωρούμε ότι αποτελούν στοιχεία που δίνουν πραγματική αξία στο κρασί της Σαντορίνης, τότε αυτή η αξία πρέπει να αναγνωρίζεται έμπρακτα και να επιστρέφει στους ανθρώπους που κρατούν τον αμπελώνα ζωντανό.
Για αυτό βρίσκω ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα την πρόταση του άρθρου για μια ουσιαστική διαφοροποίηση μέσα στην ΠΟΠ Σαντορίνη. Ίσως πράγματι χρειάζεται ένας σαφέστερος διαχωρισμός ανάμεσα στα κρασιά που προέρχονται από τον ιστορικό αμπελώνα, από παλαιά κλήματα σε κουλούρα και ξηρική καλλιέργεια, και σε εκείνα που προέρχονται από νεότερα ή διαφορετικά συστήματα καλλιέργειας.
Όχι για να θεωρήσουμε ότι το ένα είναι απαραίτητα καλύτερο από το άλλο, αλλά για να γνωρίζουμε τι ακριβώς εκφράζει το καθένα.
Τελικά, το άρθρο με έκανε να σκεφτώ ότι το σημαντικότερο ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να επιλέξουμε την παράδοση ή την εξέλιξη. Το πραγματικό ζήτημα είναι αν γνωρίζουμε με ακρίβεια τι είμαστε διατεθειμένοι να αλλάξουμε και τι δεν πρέπει να επιτρέψουμε να χαθεί.
Γιατί η Σαντορίνη μπορεί να συνεχίσει να παράγει εξαιρετικά κρασιά ακόμη και αν αλλάξει το αμπελουργικό της μοντέλο. Το ερώτημα όμως είναι αν αυτά τα κρασιά θα συνεχίσουν να εκφράζουν με την ίδια ένταση και αυθεντικότητα τον τόπο από τον οποίο προέρχονται.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ευθύνη όσων ασχολούμαστε με το κρασί. Όχι να αρνούμαστε την αλλαγή, αλλά να μπορούμε να ξεχωρίζουμε πότε η αλλαγή αποτελεί εξέλιξη και πότε αρχίζει, αθόρυβα, να γίνεται απώλεια.
Ακαθίστη Βεκρή
